Chuỗi cung ứng toàn cầu đổi chiều, doanh nghiệp Việt cần gì?

Địa chính trị đang tái định hình chuỗi cung ứng

Biến động địa chính trị, xu hướng dịch chuyển sản xuất và yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn phát triển bền vững đang thúc đẩy quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo TS. Nguyễn Cao Đức, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ, đây không chỉ là thách thức mà còn mở ra dư địa mới để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị quốc tế nếu kịp thời thích ứng về năng lực, công nghệ và quản trị.

Tại Hội thảo “Xu hướng và giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu”, TS. Nguyễn Cao Đức cho rằng tái cấu trúc chuỗi cung ứng đang trở thành xu hướng nổi bật của kinh tế thế giới, trong đó các yếu tố địa chính trị, an ninh năng lượng, chi phí logistics và yêu cầu ổn định nguồn cung ngày càng tác động mạnh tới chiến lược sản xuất của các tập đoàn quốc tế.

Biến động địa chính trị tại Trung Đông, đặc biệt các điểm nghẽn hàng hải tại eo biển Hormuz, tiếp tục cho thấy mức độ dễ tổn thương của chuỗi cung ứng toàn cầu trước các cú sốc phi kinh tế. Khi giá năng lượng leo thang, chi phí vận tải biển và hàng không gia tăng, áp lực không chỉ dừng ở hoạt động logistics mà còn lan rộng tới sản xuất, thương mại và chiến lược phân bổ nguồn cung của nhiều nền kinh tế. Phụ thuộc vào một thị trường, một tuyến vận tải hay một nguồn nguyên liệu đầu vào đang trở thành rủi ro lớn trong bối cảnh bất ổn địa chính trị kéo dài.

Từ thực tế đó, xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang diễn ra rõ nét hơn, với các mô hình như China+1, nearshoring và friend-shoring được nhiều doanh nghiệp quốc tế đẩy mạnh triển khai. Mục tiêu không chỉ là đa dạng hóa địa điểm sản xuất, mà còn phân tán rủi ro, giảm phụ thuộc và tăng tính linh hoạt cho chuỗi cung ứng trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng biến động.

Nhìn từ góc độ tái cấu trúc chuỗi cung ứng, TS. Nguyễn Cao Đức nhấn mạnh: “Trước đây, các doanh nghiệp thiết kế chuỗi cung ứng với mục tiêu hàng đầu là tối đa hóa lợi nhuận. Tuy nhiên hiện nay, nhiều doanh nghiệp trên thế giới đã ưu tiên nhiều hơn đến an ninh chuỗi cung ứng, an ninh hóa và tự chủ công nghệ”. Theo ông, sự dịch chuyển này cho thấy chuỗi cung ứng toàn cầu đang không còn vận hành thuần túy theo logic chi phí thấp, mà chuyển sang ưu tiên khả năng chống chịu và ổn định dài hạn.

Không chỉ chịu tác động từ yếu tố địa chính trị, chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu cũng đang đặt ra những tiêu chuẩn mới đối với doanh nghiệp tham gia. ESG, chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc dần trở thành các điều kiện mang tính nền tảng. Điều đó cho thấy cạnh tranh trên thị trường quốc tế không còn đơn thuần nằm ở chi phí hay năng lực sản xuất, mà chuyển sang khả năng đáp ứng các chuẩn mực phát triển bền vững, minh bạch dữ liệu và thích ứng với quá trình số hóa chuỗi cung ứng.

Nâng năng lực để không bị bỏ lại

Theo TS. Nguyễn Cao Đức, quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu mở ra cơ hội cho các nền kinh tế có vị trí chiến lược, môi trường sản xuất ổn định và khả năng kết nối thương mại rộng. Với lợi thế về vị trí địa lý, hệ thống hiệp định thương mại tự do và vai trò ngày càng rõ trong chuỗi sản xuất khu vực, Việt Nam được đánh giá có tiềm năng đón thêm dịch chuyển đầu tư và mở rộng vai trò trong mạng lưới cung ứng quốc tế.

Tuy nhiên, cơ hội chỉ trở thành hiện thực nếu doanh nghiệp trong nước cải thiện năng lực cạnh tranh. Từ góc nhìn chuỗi cung ứng, việc đáp ứng yêu cầu về công nghệ, quản trị dữ liệu, tiêu chuẩn sản xuất xanh và khả năng truy xuất nguồn gốc sẽ là điều kiện quan trọng để tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái của các tập đoàn toàn cầu.

Những biến động về logistics, chi phí đầu vào và nguồn cung nguyên liệu chiến lược thời gian qua cho thấy doanh nghiệp không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào lợi thế chi phí thấp để duy trì năng lực cạnh tranh. Khi chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục thay đổi, yêu cầu đặt ra là nâng cao sức chống chịu, tăng khả năng tự chủ trong sản xuất và từng bước tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao, thay vì chỉ dừng ở vai trò gia công đơn thuần.

Đề cập đến khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, TS. Nguyễn Cao Đức cho rằng: “Lợi thế chi phí thấp không còn là yếu tố đủ. Nếu tận dụng tốt, doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Nhưng muốn đi xa hơn thì phải nâng năng lực quản trị, chuyển đổi số và khả năng thích ứng”. Đây được xem là yêu cầu then chốt khi tiêu chuẩn tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng gắn chặt với công nghệ, dữ liệu và tính bền vững.

Chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ, mở ra cả cơ hội lẫn áp lực đối với Việt Nam. Nếu tận dụng tốt làn sóng dịch chuyển đầu tư và sản xuất, Việt Nam có thể từng bước nâng vị thế trong chuỗi giá trị quốc tế. Ngược lại, nếu chậm thích ứng, doanh nghiệp trong nước có nguy cơ tiếp tục nằm ở các phân khúc giá trị thấp. Điều đó đòi hỏi sự đồng bộ từ chính sách hỗ trợ, phát triển hạ tầng logistics, thúc đẩy chuyển đổi số đến nỗ lực tự nâng chuẩn của cộng đồng doanh nghiệp nhằm đáp ứng tốt hơn các yêu cầu ngày càng cao của chuỗi cung ứng toàn cầu.

TS. Nguyễn Cao Đức, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ: "Tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu không chỉ là sự dịch chuyển địa điểm sản xuất, mà còn là quá trình định hình lại tiêu chuẩn tham gia thị trường. Đây vừa là sức ép, vừa là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, tăng khả năng thích ứng và từng bước tham gia sâu hơn vào các mắt xích có giá trị gia tăng cao".