Đề xuất đô thị đặc biệt là 'đầu tàu' trong phát triển kinh tế biển

Tạo đột phá chính sách về phát triển kinh tế biển

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 11/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội tiến hành thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phát triển đô thị.

Tại phiên thảo luận, các đại biểu cơ bản đồng tình với sự cần thiết xây dựng Luật Phát triển đô thị. Đây là yêu cầu khách quan, cấp thiết, nhằm hình thành một khung pháp lý thống nhất, dài hạn, có tầm nhìn. Đồng thời tạo cơ sở để phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, rõ trách nhiệm, phát huy tính chủ động của chính quyền đô thị.

Trong đó, một số vấn đề được các đại biểu quan tâm cho ý kiến như: phát triển kinh tế biển, cơ chế chính sách phát triển trung tâm tài chính quốc tế, cơ chế chuyển nhượng chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch tại các khu vực TOD và phát triển hệ thống y tế, an sinh xã hội...

Cho ý kiến về nội dung phát triển kinh tế biển trong dự thảo Luật, đại biểu Tạ Đình Thi - Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội đánh giá cao dự thảo Luật đã có các điều khoản cụ thể thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 20-NQ/TW của Trung ương về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh và triển khai Nghị quyết số 139/2024/QH15 của Quốc hội về Quy hoạch không gian biển quốc gia.

Để đạt mục tiêu tăng trưởng "hai con số" và biến khát vọng biển thành hiện thực, theo đại biểu, các chính sách về kinh tế biển trong Luật cần thực sự đột phá, vượt trội và đủ mạnh. Đại biểu đưa ra các nhóm kiến nghị.

Thứ nhất, cần xác lập rõ đô thị đặc biệt là "đầu tàu" trong phát triển kinh tế biển. Đề nghị rà soát, bổ sung rõ hơn tại Mục 4, Chương III về phát triển kinh tế biển (các Điều 52, 53), cần giao thẩm quyền, cơ chế đặc thù để các đô thị đặc biệt, như Thành phố Hồ Chí Minh, tiên phong trong xây dựng các mô hình mới, như "đô thị biển thông minh" hay "trung tâm kinh tế biển mạnh" như tinh thần Nghị quyết 20-NQ/TW, làm hạt nhân cho tăng trưởng vùng và quốc gia.

Thứ hai, các ưu đãi về tài chính và đầu tư phải thực sự vượt trội để thu hút các nhà đầu tư chiến lược vào lĩnh vực biển mới. Đại biểu cho biết, Điều 47 dự thảo Luật Phát triển đô thị đã có các quy định về ưu đãi thuế, thời hạn dự án. Để đạt các chỉ tiêu đầy tham vọng như công suất điện gió ngoài khơi 6-10 GW vào năm 2030 theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, đại biểu đề nghị nghiên cứu, bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, nhất là đối với công nghệ năng lượng tái tạo, công nghệ khai thác biển sâu và mô hình kinh tế biển mới (như kinh tế hydro xanh, công nghiệp đóng tàu hiện đại, logistics biển).

“Điều này sẽ giúp tiếp cận và làm chủ công nghệ tiên tiến, hiện thực hóa mục tiêu phát triển ngành, lĩnh vực biển hiện đại, xanh, thông minh”, đại biểu nhấn mạnh.

Thứ ba, cần có cơ chế phát triển đồng bộ hạ tầng biển và không gian phát triển mới. Theo đại biểu, dự thảo Luật tại các Điều 52, 53, 56 đã mở ra hướng mới cho phát triển các hải đảo, kinh doanh bất động sản nghỉ dưỡng.

Tuy nhiên, để phát triển bền vững theo đúng triết lý của Liên hợp quốc về quản trị đại dương toàn diện, kết hợp hài hòa giữa chủ quyền quốc gia, phát triển kinh tế biển xanh và bảo vệ sinh thái nguyên vẹn cho các thế hệ tương lai, cần quy định cụ thể hơn về việc bảo đảm kết nối hạ tầng chiến lược giữa đô thị, cảng biển... gắn với tăng cường năng lực nghiên cứu khoa học và làm chủ công nghệ biển.

Phát triển đô thị gắn liền với an sinh xã hội và bình đẳng giới

Về phát triển hệ thống y tế, an sinh xã hội tại Điều 27, đại biểu Lê Thị Hoài Chung - Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An đề nghị, dự thảo không chỉ tiếp cận y tế như một nhóm dịch vụ an sinh, mà cần xác định y tế là một cấu phần thiết yếu của hạ tầng đô thị và là điều kiện quan trọng để bảo đảm chất lượng sống của người dân.

Đại biểu nhấn mạnh, quy hoạch đô thị cần bảo đảm người dân được tiếp cận công bằng, thuận tiện, kịp thời và có chất lượng đối với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Đồng thời tăng cường năng lực y tế dự phòng, cấp cứu ngoại viện, phòng chống dịch bệnh, ứng phó thảm họa và các tình huống y tế khẩn cấp.

Đặc biệt, cần quy hoạch đồng bộ mạng lưới cấp cứu ngoại viện, các điểm cấp cứu, phương tiện vận chuyển cấp cứu và hệ thống điều phối cấp cứu thông minh, gắn với quy hoạch giao thông đô thị. Cần nghiên cứu xây dựng một đầu số cấp cứu ngắn, dễ nhớ, khi người dân gọi, hệ thống có thể xác định vị trí, lựa chọn điểm cấp cứu và phương tiện gần nhất, điều phối theo thời gian thực, tương tự nguyên lý của một hệ thống gọi xe công nghệ.

Đối với những nội dung liên quan trực tiếp đến mạng lưới y tế, đại biểu đề nghị cần bổ sung Bộ Y tế vào cơ chế tham gia, cho ý kiến chuyên môn trong quá trình lập và điều chỉnh quy hoạch, bảo đảm tính thống nhất giữa quy hoạch đô thị và quy hoạch ngành y tế.

Đề cập Điểm đ, Khoản 1, Điều 12 về nguyên tắc đầu tư, xây dựng, tái thiết đô thị, đại biểu cho rằng dự thảo đã đề cập yêu cầu hài hòa lợi ích của người dân. Tuy nhiên, cần bổ sung nguyên tắc phát triển đô thị thích ứng với già hóa dân số, bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và năng lực ứng phó với các tình huống y tế khẩn cấp, dịch bệnh và thảm họa.

“Đô thị tương lai phải thân thiện với người cao tuổi, người khuyết tật và các nhóm dễ bị tổn thương; bảo đảm giao thông thuận tiện, không gian công cộng an toàn, nhà ở phù hợp và khả năng tiếp cận cơ sở y tế, dịch vụ xã hội. Kỳ vọng rằng, Luật Phát triển đô thị khi được ban hành sẽ thực sự tạo nền tảng pháp lý cho một mô hình đô thị lấy con người làm trung tâm, lấy chất lượng sống làm mục tiêu và lấy khả năng chống chịu làm năng lực cốt lõi”, đại biểu Lê Thị Hoài Chung nhấn mạnh.

Tiếp tục đề cập đến công tác an sinh xã hội, đại biểu Nguyễn Thanh Cầm, Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp nhấn mạnh, phát triển đô thị không nên chỉ tập trung vào các cơ chế thúc đẩy kinh tế mà cần cân đối hài hòa với trách nhiệm cung ứng dịch vụ xã hội thiết yếu như y tế, giáo dục, văn hóa và nhà ở.

Do đó, đại biểu đề nghị, đánh giá tác động đa chiều khi thí điểm. Đối với các cơ chế, chính sách thí điểm quy mô lớn tại Điều 8, cần bổ sung yêu cầu đánh giá tác động về quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội và đảm bảo bình đẳng giới trước khi HĐND thành phố quyết định đối với những trường hợp thí điểm có quy mô lớn, phạm vi ảnh hưởng rộng.

Cho ý kiến về dự án luật, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, đại biểu Quốc hội (ĐBQH) đoàn thành phố Hải Phòng tán thành sự cần thiết ban hành luật và đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ trong việc chuẩn bị một dự án Luật phạm vi rộng, thời gian rất gấp.

Để hoàn thiện dự án Luật, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề xuất tháo gỡ các dự án chậm triển khai tại khoản 5 Điều 33. Bởi, đây là nguồn lực lớn, chưa được sử dụng hiệu quả. Tuy nhiên, cần xác định đầy đủ nghĩa vụ tài chính về đất đai và nghĩa vụ phát sinh do việc điều chỉnh, tiếp tục dự án; bảo đảm Nhà nước không thất thu nhưng cũng không xác lập lại nghĩa vụ đã được thực hiện hợp pháp. 

Về vấn đề liên kết vùng, đại biểu đề nghị bổ sung, vấn đề liên kết vùng là vấn đề cấp bách, nếu các địa phương không thống nhất được sau một thời hạn nhất định thì cơ quan điều phối vùng báo cáo Chính phủ hoặc Thủ tướng Chính phủ xử lý, quyết định theo thẩm quyền.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng, tinh thần lớn của dự án luật là trao quyền mạnh hơn để tạo động lực phát triển. Nhưng trao quyền càng mạnh thì càng phải luật hóa rõ ba yêu cầu: ranh giới của quyền lực, trách nhiệm của người quyết định và cơ chế kiểm soát độc lập.

Nếu làm rõ được ba vấn đề này, đại biểu tin tưởng, Luật Phát triển đô thị không chỉ giúp các đô thị được làm nhiều hơn, mà quan trọng hơn là làm nhanh hơn, hiệu quả hơn, vẫn bảo đảm an toàn pháp lý, bảo vệ nguồn lực công và lợi ích lâu dài của người dân.

Dự án Luật được xây dựng trên quan điểm bám sát, thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng, nhất là Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, Nghị quyết số 09-NQ/TW và các nghị quyết chiến lược có liên quan.

Dự thảo Luật trình Quốc hội tại kỳ họp này gồm 5 chương, 65 điều, được thiết kế theo ba nhóm cơ chế, chính sách. Cụ thể, nhóm thứ nhất là cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển thành phố Hồ Chí Minh và các thành phố khác được công nhận là đô thị đặc biệt; nhóm thứ hai là cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt; nhóm thứ ba là cơ chế, chính sách phát triển các khu kinh tế đặc biệt.