Gỡ điểm nghẽn thương mại điện tử ở vùng biên, hải đảo

Hạ tầng, logistics và nhận thức vẫn là “nút thắt”

Những năm gần đây, các nền tảng thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ, phủ rộng tới nhiều địa phương. Tuy nhiên, thực tế cho thấy ở không ít vùng sâu, vùng xa, người dân vẫn chủ yếu duy trì phương thức mua bán truyền thống. Việc đưa sản phẩm địa phương lên sàn thương mại điện tử còn hạn chế, quy mô nhỏ lẻ, thiếu tính ổn định và chưa hình thành được chuỗi vận hành chuyên nghiệp.

Đặc biệt, chi phí logistics đang trở thành một trong những “điểm nghẽn” lớn nhất. Với các khu vực biên giới, hải đảo, thời gian vận chuyển kéo dài, chi phí giao hàng cao khiến nhiều doanh nghiệp và hộ kinh doanh khó cạnh tranh. Có những đơn hàng giá trị chỉ vài trăm nghìn đồng nhưng chi phí vận chuyển chiếm tỷ lệ rất lớn, thậm chí cao hơn giá trị sản phẩm.

Bên cạnh logistics, hạ tầng số cũng là thách thức không nhỏ. Tại nhiều địa bàn vùng cao, chất lượng kết nối internet chưa ổn định, khả năng tiếp cận thiết bị công nghệ còn hạn chế. Điều này khiến việc tiếp cận các nền tảng số, thanh toán điện tử hay triển khai hoạt động kinh doanh trực tuyến gặp nhiều khó khăn.

Không chỉ vậy, nhận thức và thói quen tiêu dùng của người dân giữa các khu vực cũng còn nhiều khác biệt. Ở nhiều địa phương, người dân vẫn có tâm lý muốn “mắt thấy, tay sờ” trước khi mua hàng, chưa thực sự tin tưởng vào giao dịch trực tuyến. Trong khi đó, kỹ năng số của nhiều hộ sản xuất nhỏ lẻ còn hạn chế, từ khâu tạo gian hàng, chụp ảnh sản phẩm, quảng bá đến xử lý đơn hàng.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương về vấn đề này, ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương cho biết, trong quá trình quản lý nhà nước cũng như hỗ trợ doanh nghiệp phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2021 - 2025 và trong năm 2026, cơ quan quản lý nhận thấy sự chênh lệch giữa các vùng miền về mức độ phát triển thương mại điện tử vẫn còn rất lớn.

“Khó khăn xuất phát từ nhiều yếu tố khác nhau. Trong đó, logistics là một trong những rào cản nổi bật. Ngoài ra, nhận thức của người dân ở các địa phương, cùng với thói quen sử dụng và tiêu dùng tại từng khu vực cũng tạo ra sự khác biệt đáng kể trong khả năng tiếp cận thương mại điện tử”, ông Hoàng Ninh cho biết.

Thực tế cho thấy, dù nhiều địa phương đã bắt đầu đưa sản phẩm OCOP, nông sản đặc trưng lên các sàn thương mại điện tử, nhưng số lượng giao dịch phát sinh còn khiêm tốn. Nhiều hộ kinh doanh vẫn gặp khó trong việc duy trì hoạt động bán hàng trực tuyến lâu dài do thiếu nhân lực vận hành, thiếu kỹ năng quảng bá và chưa tiếp cận được các giải pháp logistics phù hợp.

Trong khi đó, tại các vùng hải đảo, bài toán vận chuyển còn phức tạp hơn do phụ thuộc lớn vào điều kiện thời tiết, tàu thuyền và năng lực kho vận. Điều này khiến nhiều sản phẩm khó bảo đảm chất lượng khi đến tay người tiêu dùng, đặc biệt là các mặt hàng nông sản, thủy sản tươi sống.

Hoàn thiện chính sách để thu hẹp khoảng cách số

Trước thực trạng đó, cơ quan quản lý đang từng bước hoàn thiện chính sách nhằm thúc đẩy thương mại điện tử phát triển đồng đều hơn giữa các vùng miền, đặc biệt là tại khu vực miền núi, biên giới và hải đảo.

Theo ông Hoàng Ninh, trong giai đoạn 2021 - 2025, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đã tham mưu Bộ Công Thương xây dựng Chương trình phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2021 - 2025 theo Quyết định số 645/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Đây được xem là nền tảng quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực thương mại trên phạm vi toàn quốc.

Không dừng lại ở đó, bước sang giai đoạn mới, Bộ Công Thương tiếp tục xây dựng Chương trình phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2026 - 2030 theo Quyết định số 1568/QĐ-BCT của Bộ trưởng Bộ Công Thương, với mục tiêu nâng cao hiệu quả ứng dụng thương mại điện tử, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các khu vực.

Đáng chú ý, theo lãnh đạo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, hiện nay, cơ quan này đang xây dựng kế hoạch phát triển thương mại điện tử tại các vùng núi, biên giới, hải đảo giai đoạn 2027 - 2030 theo chỉ đạo tại Nghị quyết 01/NQ-CP của Chính phủ trong năm 2026.

“Đến nay, chúng tôi đã hoàn thành dự thảo và đang xin ý kiến các bộ, ngành cũng như các đơn vị trong Bộ Công Thương. Trên cơ sở đó, dự kiến trong tháng 6 tới đây, chúng tôi sẽ trình lãnh đạo Bộ để báo cáo Chính phủ ban hành chương trình này”, ông Hoàng Ninh cho biết.

Giới chuyên gia đánh giá, để thương mại điện tử thực sự trở thành công cụ giúp người dân vùng khó khăn mở rộng thị trường, nâng cao thu nhập, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp thay vì chỉ tập trung vào khía cạnh công nghệ. Trong đó, ưu tiên hàng đầu vẫn là phát triển hạ tầng logistics và hạ tầng số. Việc mở rộng mạng lưới kho vận, tối ưu chi phí giao hàng tới vùng sâu, vùng xa sẽ quyết định khả năng cạnh tranh của hàng hóa địa phương trên môi trường trực tuyến. Đồng thời, cần tiếp tục nâng cao chất lượng phủ sóng internet, hỗ trợ người dân tiếp cận thiết bị số với chi phí phù hợp.

Bên cạnh đó, công tác đào tạo kỹ năng số cho người dân, hợp tác xã và hộ kinh doanh nhỏ lẻ cần được đẩy mạnh hơn nữa. Thay vì chỉ hỗ trợ đưa sản phẩm lên sàn, cần hướng dẫn bài bản về vận hành gian hàng, xây dựng thương hiệu, livestream bán hàng, quảng bá sản phẩm và chăm sóc khách hàng trực tuyến.

Một vấn đề quan trọng khác là xây dựng niềm tin cho người tiêu dùng tại các địa phương. Khi người dân quen dần với thanh toán điện tử, giao dịch trực tuyến và các cơ chế bảo vệ người tiêu dùng trên môi trường số, thương mại điện tử mới có thể phát triển bền vững.

Trong bối cảnh kinh tế số đang trở thành xu hướng tất yếu, việc tháo gỡ các “điểm nghẽn” thương mại điện tử tại vùng biên giới, hải đảo không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn góp phần thúc đẩy phát triển xã hội, thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng miền. Đây cũng là nền tảng quan trọng để hàng hóa địa phương có cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn hơn, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị số quốc gia.