Quy định mới về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương

Chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương

Ngày 11/9, Chính phủ ban hành Nghị định 351/2026/NĐ-CP ngày 11/9/2026 về Quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương.

Cụ thể, Bộ Công Thương là cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về công nghiệp và thương mại, bao gồm các ngành và lĩnh vực: Điện, than, địa chất, khoáng sản, dầu khí, năng lượng mới, năng lượng tái tạo, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, hóa chất, vật liệu nổ công nghiệp, công nghiệp cơ khí, công nghiệp luyện kim, công nghiệp tiêu dùng, công nghiệp thực phẩm, công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp môi trường, công nghiệp công nghệ cao (không bao gồm công nghiệp công nghệ thông tin và công nghiệp công nghệ số); khuyến công, khu công nghiệp, cụm công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp; thương mại trong nước; xuất nhập khẩu, thương mại biên giới; dịch vụ logistics; phát triển thị trường ngoài nước; quản lý thị trường; xúc tiến thương mại; thương mại điện tử; dịch vụ thương mại; hội nhập kinh tế quốc tế; cạnh tranh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; phòng vệ thương mại; các dịch vụ công trong các ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của bộ.

Nghị định quy định cụ thể 42 nhóm nhiệm vụ, quyền hạn của Bộ Công Thương, trong đó nhóm nhiệm vụ về điện và năng lượng tái tạo được quy định chi tiết. 

Bộ Công Thương quản lý nhà nước theo thẩm quyền về đầu tư xây dựng các dự án điện; tổng hợp, phân tích, đánh giá tình hình và kết quả thực hiện quy hoạch, tổng hợp báo cáo tình hình sản xuất và thực hiện dự án đầu tư lĩnh vực điện; phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới.

Tổ chức lập, phê duyệt hoặc trình cấp có thẩm quyền phê duyệt quy hoạch, điều chỉnh quy hoạch phát triển điện lực theo quy định pháp luật về quy hoạch và quy định pháp luật về điện lực.

Tổ chức công bố, đánh giá, thực hiện quy hoạch phát triển điện lực; ban hành quy định, phê duyệt và triển khai chương trình, dự án để thực hiện quy hoạch theo quy định pháp luật về quy hoạch; quyết định danh mục các dự án điện lực sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức, vốn vay ưu đãi của nhà tài trợ nước ngoài của doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ hoặc doanh nghiệp do doanh nghiệp này nắm giữ 100% vốn điều lệ làm chủ đầu tư theo quy định pháp luật về điện lực.

Về điều tiết điện lực, Bộ Công Thương có một số nhiệm vụ và quyền hạn như Xây dựng và trình cấp có thẩm quyền ban hành các quy định về điều kiện, cơ cấu ngành điện, nguyên tắc hoạt động và lộ trình phát triển thị trường điện cạnh tranh; cơ chế mua bán điện và tổ chức thực hiện.

Xây dựng, ban hành các quy định để vận hành, điều hành giao dịch thị trường điện cạnh tranh các cấp độ và tổ chức thực hiện; phê duyệt kế hoạch vận hành thị trường điện cạnh tranh hằng năm; giám sát vận hành thị trường điện cạnh tranh.

Xây dựng và trình cấp có thẩm quyền quy định về điều kiện, lộ trình hình thành và phát triển, cơ chế vận hành của thị trường điện kỳ hạn phù hợp với các yêu cầu về bảo đảm an ninh cung cấp điện, cấp độ thị trường điện cạnh tranh và quy định khác của pháp luật có liên quan; tổ chức thực hiện thị trường điện kỳ hạn.

Chỉ đạo xây dựng kế hoạch cung cấp điện, kiểm tra và giám sát tình hình cung cấp điện và vận hành hệ thống điện để bảo đảm cân bằng cung cầu điện; chỉ đạo, quyết định việc vận hành, huy động các nhà máy điện trong các tình huống cấp bách đe dọa nghiêm trọng đến khả năng bảo đảm cung cấp điện; nghiên cứu, đề xuất và quản lý các giải pháp thực hiện cân bằng cung cầu điện, quản lý nhu cầu điện; hướng dẫn điều kiện, trình tự ngừng, giảm mức cung cấp điện; điều kiện, trình tự đấu nối vào hệ thống điện quốc gia, đo đếm điện năng.

Xây dựng và trình cấp có thẩm quyền ban hành: Cơ chế, thời gian điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân; khung giá của mức giá bán lẻ điện bình quân; cơ cấu biểu giá bán lẻ điện.

Nhóm nhiệm vụ về công nghiệp, Bộ Công Thương quản lý và phát triển các ngành công nghiệp cơ khí, công nghiệp luyện kim, công nghiệp khai thác, chế biến và tiêu thụ khoáng sản, công nghiệp tiêu dùng, công nghiệp thực phẩm, công nghiệp sinh học, công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp điện tử và công nghiệp công nghệ cao (trừ công nghiệp công nghệ thông tin và công nghiệp công nghệ số) theo quy định của pháp luật;

Chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành có liên quan xây dựng và trình cấp có thẩm quyền ban hành cơ chế, chính sách, danh mục sản phẩm ưu tiên phát triển trong các ngành công nghiệp thuộc phạm vi quản lý nhà nước của bộ;

Ngoài ra có nhiệm vụ quản lý nhà nước về hoạt động khuyến công; tổ chức thực hiện Chương trình khuyến công quốc gia theo giai đoạn. Quản lý nhà nước về khu công nghiệp, cụm công nghiệp. 

Tổ chức thực hiện hoạt động phát triển khu công nghiệp, cụm công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, làng nghề công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp; hỗ trợ đầu tư hạ tầng khu công nghiệp, cụm công nghiệp theo quy định của pháp luật.

Bộ Công Thương có 21 đơn vị trực thuộc

Một số nhiệm vụ của Bộ Công Thương về thương mại và thị trường trong nước gồm Xây dựng và tổ chức thực hiện cơ chế, chính sách, chiến lược, quy hoạch, chương trình, đề án phát triển thương mại và thị trường trong nước. Chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành điều tiết phân phối, lưu thông, bình ổn thị trường hàng hóa thiết yếu theo quy định của pháp luật.

Ở lĩnh vực thương mại điện tử, Bộ Công Thương thực hiện quản lý nhà nước về thương mại điện tử. Xây dựng và tổ chức thực hiện các chiến lược, kế hoạch, chương trình phát triển thương mại điện tử, chính sách và pháp luật điều chỉnh hoạt động thương mại điện tử.

Về ngoại thương, thực hiện quản lý nhà nước, tổ chức thực hiện cơ chế, chính sách về hoạt động ngoại thương, bao gồm: xuất khẩu, nhập khẩu; xuất xứ hàng hóa; chứng nhận lưu hành tự do; tạm nhập, tái xuất; tạm xuất, tái nhập; chuyển khẩu; quá cảnh; hoạt động ủy thác, uỷ thác xuất khẩu, uỷ thác nhập khẩu; đại lý mua bán; gia công; thương mại biên giới và các hoạt động khác có liên quan đến hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế theo quy định của pháp luật và điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên. 

Về hội nhập kinh tế quốc tế, Bộ Công Thương tổ chức nghiên cứu, đề xuất phương án, tổ chức, điều phối và giám sát thực hiện quyền và nghĩa vụ liên quan đến kinh tế, công nghiệp và thương mại quốc tế của Việt Nam tại Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC), Diễn đàn hợp tác Á - Âu (ASEM), các Hiệp định thương mại tự do (FTA) và các Hiệp định thương mại khác mà Việt Nam đã tham gia và các tổ chức, diễn đàn kinh tế quốc tế khác theo phân công của Thủ tướng Chính phủ;

Nghị định cũng có nhóm nhiệm vụ về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. 

Một trong những điểm đáng chú ý về nhiệm vụ và quyền hạn của Bộ Công Thương theo Nghị định mới là lĩnh vực địa chất và khoáng sản.  Trong đó, Bộ Công Thương thực hiện quản lý nhà nước về điều tra cơ bản địa chất, điều tra địa chất về khoáng sản; công tác bảo vệ tài nguyên địa chất chưa khai thác, sử dụng và khoáng sản chưa khai thác; hoạt động khoáng sản, thu hồi, chế biến và sử dụng khoáng sản theo quy định của pháp luật.

Về cơ cấu tổ chức, Bộ Công Thương sẽ có 21 đầu mối. Như vậy, theo Nghị định định mới, Bộ Công Thương đã giảm 1 đầu mối. Các đơn vị gồm: Vụ Kế hoạch - Tài chính; Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên; Vụ Tổ chức cán bộ; Vụ Pháp chế; Văn phòng bộ; Cục Năng lượng - Dầu khí; Cục Điện lực; Cục Công nghiệp; Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp; Cục Hóa chất; Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước; Cục Thương mại điện tử; Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số; Cục Xuất nhập khẩu; Cục Phòng vệ thương mại; Cục Xúc tiến thương mại; Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam; Ủy ban Cạnh tranh quốc gia; Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương; Báo Công Thương và Tạp chí Công Thương.

Về phân loại tổ chức, 18 đơn vị đầu tiên trong cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương là các đơn vị giúp Bộ trưởng thực hiện chức năng quản lý nhà nước. Trong khi đó, 3 đơn vị gồm Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương, Báo Công Thương và Tạp chí Công Thương là các đơn vị sự nghiệp công lập. Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên được tổ chức 06 phòng. Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức theo quy định của pháp luật cạnh tranh.

Mở rộng lĩnh vực quản lý của Bộ Công Thương

So với Nghị định 40/2025/NĐ-CP, Nghị định 351/2026/NĐ-CP có nhiều điều chỉnh về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương. Về phạm vi quản lý nhà nước, nghị định mới bổ sung, làm rõ các lĩnh vực như địa chất, khoáng sản, khu công nghiệp; đồng thời quy định cụ thể hơn về điện, năng lượng tái tạo, dầu khí, than, tiết kiệm năng lượng, chuyển đổi số, khoa học công nghệ, chuyển đổi xanh và giảm phát thải khí nhà kính.

Một điểm khác biệt đáng chú ý là Nghị định số 40/2025/NĐ-CP trước đây dành hẳn khoản 15 Điều 2 quy định chi tiết nhiệm vụ về an toàn thực phẩm của Bộ Công Thương. Nghị định số 351/2026/NĐ-CP chỉ quy định tại Điều 5, là điều khoản chuyển tiếp: Bộ Công Thương tiếp tục thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo quy định pháp luật về an toàn thực phẩm cho đến khi có quy định khác của cơ quan có thẩm quyền.

Về cơ cấu tổ chức, số đầu mối thuộc Bộ Công Thương giảm từ 22 xuống 21, trong đó số đơn vị giúp Bộ trưởng thực hiện chức năng quản lý nhà nước giảm từ 19 xuống 18. Nghị định 351/2026/NĐ-CP không còn các đơn vị gồm Vụ Dầu khí và Than, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Vụ Chính sách thương mại đa biên và Thanh tra Bộ. Trong đó, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Vụ Chính sách thương mại đa biên được hợp nhất thành Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên.

Cùng với đó, cơ cấu mới có Cục Năng lượng - Dầu khí, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số; Cục Thương mại điện tử được tổ chức thay cho Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số. Một số chức năng trước đây thuộc Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công cũng được thể hiện và phân bổ lại trong cơ cấu, nhiệm vụ của các đơn vị theo nghị định mới. Báo Công Thương và Tạp chí Công Thương tiếp tục được xác định là đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Bộ Công Thương.

Nghị định này có hiệu lực thi hành từ ngày 15/9/2026; thay thế Nghị định số 40/2025/NĐ-CP ngày 26/2/2025 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương.